ควันบุหรี่มีองค์ประกอบซับซ้อนและยึดเกาะกับพื้นผิวได้ลึก (Thirdhand Smoke)

กลิ่นบุหรี่ไม่ได้เกิดจากควันที่ลอยอยู่ในอากาศเพียงอย่างเดียว แต่ควันบุหรี่ยังสามารถทิ้งสารตกค้าง เช่น นิโคติน ทาร์ และสารประกอบเคมีอื่น ๆ ไว้ตามผนัง ฝ้าเพดาน วอลเปเปอร์ และวัสดุภายในพื้นที่ อาทิ โซฟา ผ้าม่าน ฯลฯ โดยสารตกค้างที่สะสมอยู่บนพื้นผิวและฝุ่นภายในพื้นที่ในลักษณะนี้เรียกว่า Thirdhand Smoke ซึ่งสามารถคงอยู่ได้เป็นระยะเวลานาน แม้จะไม่มีการสูบบุหรี่ในพื้นที่แล้วก็ตาม

วัสดุสามารถดูดซับและคายกลิ่นย้อนกลับ

วัสดุที่มีรูพรุนหรือมีโครงสร้างเป็นเส้นใย เช่น พรม โซฟาผ้า ฟูก ที่นอน ผ้าม่าน ไม้ และวอลเปเปอร์ สามารถดูดซับโมเลกุลกลิ่นของสารประกอบจากควันบุหรี่เข้าไปสะสมภายในเนื้อวัสดุได้

เมื่ออุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ หรือการไหลเวียนของอากาศภายในห้องเปลี่ยนแปลง เช่น ระหว่างการเปิด–ปิดเครื่องปรับอากาศหรือเมื่อสภาพอากาศเปลี่ยน สารระเหยบางส่วนอาจถูกปล่อยกลับเข้าสู่อากาศอีกครั้ง กระบวนการนี้เรียกว่า Desorption

จึงอาจเกิดกรณีที่กลิ่นบุหรี่เบาบางลงหลังเปิดหน้าต่างระบายอากาศ แต่กลับมาชัดเจนอีกครั้งเมื่อปิดห้อง โดยเฉพาะเมื่อแหล่งกำเนิดหรือวัสดุที่สะสมกลิ่นยังไม่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม

ระบบปรับอากาศอาจหมุนเวียนกลิ่นกลับเข้าสู่พื้นที่

เครื่องปรับอากาศทำหน้าที่ดึงอากาศภายในห้องกลับมาหมุนเวียน ทำให้ฝุ่น ละออง และสารตกค้างจากควันบุหรี่บางส่วนอาจเข้าไปสะสมตามแผ่นกรอง คอยล์เย็น ถาดรองน้ำทิ้ง ช่องลม หรือระบบท่อ

บริเวณที่มีความชื้นและคราบสะสมยังอาจเอื้อต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์หรือการเกิดคราบชีวภาพบางประเภท เมื่อเปิดใช้งานเครื่องปรับอากาศ กลิ่นบุหรี่ที่สะสมอยู่ภายในระบบจึงอาจถูกพัดกลับเข้ามาและกระจายไปทั่วห้อง

ด้วยเหตุนี้ แม้จะทำความสะอาดบริเวณที่คาดว่าเป็นต้นตอแล้ว กลิ่นอาจยังคงหลงเหลืออยู่ได้ หากมีแหล่งสะสมเพิ่มเติมอยู่ภายในระบบปรับอากาศ

กลิ่นบุหรี่อาจสะสมอยู่หลายจุดพร้อมกันภายในพื้นที่เดียว

พื้นที่ที่มีการสูบบุหรี่เป็นประจำและอากาศถ่ายเทไม่สะดวก อาจมีกลิ่นบุหรี่สะสมอยู่พร้อมกันในหลายจุด ทั้งควันที่ลอยค้างอยู่ในอากาศ และสารตกค้าง เช่น นิโคติน ทาร์ และสารประกอบเคมีอื่น ๆ ตามผนัง ฝ้าเพดาน วอลเปเปอร์ และวัสดุภายในพื้นที่ อาทิ โซฟา ผ้าม่าน ฯลฯ หรือระบบปรับอากาศ

เมื่อกลิ่นสะสมอยู่หลายจุดพร้อมกัน การแยกแยะว่าจุดใดยังคงเป็นแหล่งกำเนิดกลิ่นด้วยการดมเพียงอย่างเดียวอาจทำได้ยาก จึงแนะนำให้เปิดประตูและหน้าต่างเพื่อระบายอากาศก่อนประเมินพื้นที่ แล้วสังเกตว่ากลิ่นเบาบางลงมากน้อยเพียงใด และกลับมาชัดเจนอีกครั้งหรือไม่

วิธีนี้ทำให้สามารถแยกกลิ่นบุหรี่ที่ลอยค้างอยู่ในอากาศออกจากกลิ่นที่มีแหล่งสะสมอยู่ภายในวัสดุ ระบบปรับอากาศ หรือโครงสร้างของพื้นที่ได้ชัดเจนขึ้น

การใช้น้ำหอมกลบกลิ่นอาจทำให้แยกต้นเหตุได้ยากขึ้น

สเปรย์ปรับอากาศ น้ำหอมระเหย และผลิตภัณฑ์แต่งกลิ่นบางประเภท อาจทำหน้าที่บดบังการรับรู้กลิ่นบุหรี่ชั่วคราว หรือที่เรียกว่า Odor Masking แต่ไม่ได้หมายความว่าแหล่งกำเนิดหรือสารตกค้างจากควันบุหรี่ที่ทำให้เกิดกลิ่นเดิมถูกกำจัดออกไปแล้ว

นอกจากนี้ ละอองจากผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจตกค้างตามพื้นผิว เฟอร์นิเจอร์ และเส้นใยผ้า เมื่อกลิ่นหอมระเหยลดลง กลิ่นบุหรี่เดิมจึงอาจกลับมาปรากฏอีกครั้ง หรือเกิดเป็นกลิ่นผสมที่ทำให้ระบุแหล่งกำเนิดได้ยากกว่าเดิม

ก่อนประเมินปัญหากลิ่น จึงควรงดใช้ผลิตภัณฑ์แต่งกลิ่นชั่วคราว เปิดระบายอากาศ และตรวจสอบต้นเหตุจริงของกลิ่นบุหรี่ เพื่อให้สามารถวางแนวทางจัดการได้ตรงกับสภาพพื้นที่มากที่สุด